Satın alma süreçlerinde uzun süredir farklı yapay zeka teknolojilerinden faydalanılıyor. Talep tahmininden harcama analizine kadar pek çok alanda makine öğrenimi, doğal dil işleme ve üretken yapay zeka uygulamaları kullanılıyor. Ancak bu teknolojilerin büyük bölümü, belirli bir görevi destekleyen ya da kullanıcı girdisiyle çalışan çözümler olarak konumlanıyor.
Son dönemde öne çıkan agentic AI ise satın alma süreçlerine farklı bir yaklaşım getiriyor. Belirli kurallar ve hedefler doğrultusunda çalışabilen bu sistemler, tekil analizlerin ötesine geçerek sürecin tamamını sahiplenebiliyor. Bu yazıda, satın almada kullanılan yapay zeka türlerini kısaca ele alıyor, agentic AI’ın satın alma süreçlerinde hangi alanlarda ve nasıl kullanıldığını örnekler üzerinden inceliyoruz.
Agentic AI (Yapay Zeka Ajanı ) Nedir?
Agentic AI, belirli bir işi baştan sona sahiplenen ve süreci kendi başına yürütebilen yapay zeka sistemlerini tanımlar. Klasik yapay zeka uygulamaları kullanıcıdan sürekli yönlendirme beklerken, bir AI ajanı mevcut durumu yorumlar, ihtiyaçları tespit eder ve buna uygun aksiyonları kendisi planlar.
Bir Agentic AI sistemi genellikle şu temel özelliklere sahiptir:
Bağlam farkındalığı vardır. İnternet, ERP ya da kurumsal iş uygulamaları gibi kaynaklardan veri toplayabilir.
Planlama yeteneğine sahiptir. Karmaşık konuları daha yönetilebilir adımlara bölerek ele alır.
Bağımsız şekilde aksiyon alır. Farklı sistemlerle etkileşime geçerek görevleri uçtan uca gerçekleştirebilir.
Zaman içinde öğrenir. Her çıktıyı sonraki kararlarında kullanır ve bu süreç için sürekli insan müdahalesine ihtiyaç duymaz.
Satın Almada Yapay Zeka Türleri
Satın alma süreçlerinde kullanılan yapay zeka çözümleri tek tip değildir. Her teknoloji, farklı bir ihtiyaca odaklanır ve süreç içinde farklı bir rol üstlenir. Bazı yaklaşımlar veriye dayalı tahmin ve sınıflandırma yaparken, bazıları metinleri anlamaya veya üretmeye, bazıları ise daha karmaşık görevleri uçtan uca yürütmeye odaklanır.
1.Machine Learning (Makine Öğrenimi)
Makine öğrenimi algoritmaları, büyük veri setleri içindeki tekrar eden örüntüleri ortaya çıkarmak ve karar alma süreçlerini desteklemek amacıyla kullanılır. İnsan analizinin sınırlarını aşan bu sistemler, iş kararları açısından anlamlı olan ilişkileri ve eğilimleri tespit edebilir.
Satın alma bağlamında makine öğrenimi modelleri; geçmiş satın alma kayıtlarını, tedarikçi performans göstergelerini, pazar hareketlerini ve benzeri birçok veri kaynağını birlikte değerlendirebilir. Bu ölçülebilir veriler, kararların daha veri temelli ilerlemesine ve talep tahminlerinin daha isabetli hale gelmesine katkı sağlar. Makine öğreniminin yaygın kullanıldığı alanlardan biri de ödeme süreçlerinin otomasyonudur.
2.Deep Learning (Derin Öğrenme)
Derin öğrenme, makine öğreniminin daha ileri bir yaklaşımı olarak, veriyi çok katmanlı sinir ağları üzerinden işler. Bu yapı, özellikle klasik kurallarla anlamlandırılması zor olan büyük ve dağınık veri setlerinde daha karmaşık ilişkilerin tespit edilmesini mümkünleştirir.
Satın alma süreçlerinde derin öğrenme; sözleşme dokümanları, teklif dosyaları, fatura ve ek belgeler gibi yapılandırılmamış içeriklerin analizinde kullanılır. Bu tür verilerin birlikte değerlendirilebilmesi, manuel inceleme ihtiyacını azaltmanın yanı sıra süreçlerin tutarlılığını sağlar.
3.Natural Language Processing (NLP)
Doğal dil işleme (NLP) algoritmaları, insan dilini yorumlamak, dönüştürmek ve üretmek amacıyla geliştirilmiştir. Yazılı ve sözlü ifadeler üzerinde çalışır metinleri analiz eder ve bu metinlerden anlamlı bilgileri ayıklar.
Satın alma süreçlerinde NLP modelleri, sohbet robotları ve sanal asistanlar üzerinden yürütülen iletişimde yer alır. Müşteri geri bildirimleri, teklif talepleri ve benzeri metin kaynakları içindeki bilgileri otomatik olarak sınıflandırır ve bu verileri satın alma süreçlerinde kullanılabilir hale getirir.
4.Generative AI (Üretken Yapay Zeka)
Üretken yapay zeka, büyük veri setleri üzerinden öğrenerek yeni metinler ve yapısal çıktılar üreten modelleri ifade eder. Satın alma süreçlerinde bu modeller; tedarikçi verilerinin karşılaştırılması, fiyatlama senaryolarının oluşturulması ve müzakere öncesi değerlendirmelerin hazırlanması gibi alanlarda kullanılır.
Sözleşme yönetiminde üretken yapay zeka, sözleşme taslaklarının hazırlanması, riskli maddelerin tespit edilmesi ve uyumluluğun izlenmesi gibi görevlerde yer alır. Üretken yapay zeka modelleri, finansal veriler, pazar hareketleri ve geçmiş performans kayıtları üzerinden tedarikçi risk değerlendirmesi ve tedarik zinciri planlamasında da kullanılabilir.
5.Agentic AI
Agentic AI, belirli hedefler doğrultusunda hareket eden ve satın alma süreçlerinde çok adımlı işleri kendi başına ilerletebilen yapay zeka sistemlerini ifade eder. Bu sistemler yalnızca analiz üretmekle sınırlı kalmaz; bağlamı değerlendirir, karar noktalarını ele alır ve sürecin bir sonraki adımını başlatır. Satın alma tarafında talep oluştuğunda tedarikçi seçeneklerinin değerlendirilmesi, siparişe ilişkin adımların şekillenmesi ve sürecin izlenmesi bu yapı içinde gerçekleşir. Aynı şekilde sözleşme koşulları ve tedarikçi verileri üzerinden risk ve uyumluluk göstergeleri izlenir.
Satın Alma Süreçlerinde Agentic AI Kullanımına Örnekler
Otonom / Temassız Satın Alma ve Sipariş Yönetimi
Satın alma süreçlerinde agentic AI, kural setleri ve eşik değerlerle tanımlanmış senaryolarda, insan müdahalesi gerektirmeyen adımlarda devreye girer. Örneğin talep oluştuğunda tedarikçi verileri, fiyat geçmişi ve teslimat koşulları birlikte değerlendirilerek siparişe esas olacak seçenekler belirlenir. Bu değerlendirme sonucunda sipariş taslağı oluşturulabilir ve ilgili onay sürecine iletilebilir.
Bu tür uygulamalar, satın alma literatüründe temassız satın alma veya temassız satın almadan ödemeye (P2P) süreçleri olarak adlandırılır. Ayırt edici nokta yalnızca iş akışının otomatik ilerlemesi değil belirli koşullar altında kararın değerlendirilmesi ve bir sonraki adımın sistem tarafından başlatılmasıdır.
Proaktif Risk Yönetimi
Satın alma süreçlerinde agentic AI, tedarikçi ve operasyonel risklerin erken aşamada ele alınabildiği senaryolarda kullanılır. Finansal göstergeler, geçmiş performans kayıtları, teslimat sapmaları ve dışsal sinyaller birlikte değerlendirilerek risk profilleri güncellenir. Bu değerlendirmeler, belirlenen eşiklerin aşılması durumunda sürecin durdurulması, alternatif tedarikçilerin gündeme alınması veya ek onay adımlarının devreye alınması gibi aksiyonları tetikler.
Sözleşme Yönetimi ve Uyumluluk
Satın alma süreçlerinde agentic AI, sözleşme yaşam döngüsünün belirli aşamalarında devreye girer. Sözleşme metinleri, tanımlı kurallar ve referans şartlar üzerinden incelenerek risk içeren maddeler ve uyumsuzluklar belirlenir. Bu incelemeler sonucunda, sözleşmenin onaya alınması, revizyon talep edilmesi veya ilgili birimlere yönlendirilmesi gibi adımlar otomatik sürdürülebilir.
Akıllı Satın Alma ve Ödeme Otomasyonu
Satın alma ve ödeme süreçlerinde agentic AI, fatura, sipariş ve ödeme bilgilerini birlikte ele alan senaryolarda kullanılır. Bu bilgiler karşılaştırılarak tutarsızlıklar, eşleşmeyen kayıtlar veya olağan dışı durumlar erken aşamada fark edilir. Bu durumlara göre ödeme sürecinin devam etmesi, durdurulması ya da ek incelemeye alınması gibi adımlar belirlenir.
Yapay Zeka Destekli Tedarik Zinciri Yönetimi İçin Kapsamlı SRM Çözümü: JetSRM
Yapay zekânın iş dünyasında kullanım alanlarının genişlemesi, tedarik zinciri yönetiminde verinin nasıl ele alındığını da değiştirdi. JetSRM, bu dönüşümü 2024 yılında geliştirdiği ilk yapay zekâ çözümü olan chatbot ile karşılamaya başladı. Zaman içinde bu yapı genişletildi ve bugün JetSRM, tedarik zinciri verisini yalnızca kayıt altına alan değil, farklı süreçlerde aktif olarak kullanan yapay zekâ modülleriyle çalışan bir platform hâline geldi.
JetSRM’de kullanılan yapay zekâ modülleri ve temel işlevleri şunlardır:
JetPazarlık: Pazarlık süreçlerini sistem içinde tanımlar ve otomatik olarak yürütür.
JetVerify: Belgelerin doğruluk ve uyumluluk kontrollerini gerçekleştirir.
JetInsight: Dokümanları tarar, sınıflandırır ve sisteme aktarır.
JetAsistan: Sistem içindeki bilgilere erişir ve kullanıcı sorularını mevcut veriler üzerinden yanıtlar.
Bugün JetSRM, akıllı otomasyonu merkezine alarak satın alma süreçlerinin kesintiye uğramadan ve hata payı minimum olacak şekilde ilerlemesini amaçlar. Manuel müdahalenin devre dışı kaldığı “Zero-Touch” çalışma modeli, bu yaklaşımın doğal sonucudur. JetSRM, bu model üzerinden işletmelerin tedarik zinciri yapısını bugünden geleceğe taşıyan bir teknoloji ortağı olarak hareket eder.
Tedarik süreçlerinizi JetSRM ile daha akıllı ve sistematik şekilde yönetmek için bizimle iletişime geçin.
